Roestvrij staal

DE VERSCHILLENDE TYPES VAN ROESTVRIJ STAAL

Roestvrij staal is in wezen een legering van ijzer en chroom die meer dan 11 % chroom bevat. Daarbij wordt een onderscheid gemaakt tussen de volgende soorten:

1. Austenietstaal

Dit staal bevat tussen 18 en 20 % chroom en tussen 8 en 10 % nikkel. Het is niet magnetisch en zal dus niet worden aangetrokken door een magneet. Het meest gebruikt zijn de types 18/8 of 18/10 (AISI 304). Dankzij het aanwezige nikkel is dit de enige staalsoort die een volledige corrosieweerstand kan waarborgen. Het wordt gebruikt bij de fabricage van superieure bestekken in roestvrij staal.

2. Martensietstaal
Dit staal bevat tussen 10 en 18 % chroom en kan gehard zijn. Dit is het type van staal dat vooral gebruikt wordt voor de vervaardiging van messen (AISI 420). Om messen van goede kwaliteit te verkrijgen, moet het lemmet namelijk gehard zijn. Zo kan een efficiënt en duurzaam snijvermogen gegarandeerd worden, zonder echter het aardewerk of porselein te beschadigen.

Dit type van staal is het minst bestand tegen corrosie. Dat is ook de reden waarom afgeraden werd om messen in vaatwasmachines te plaatsen, toen de eerste vaatwassers op de markt kwamen.

3. Ferritisch staal

Dit staal bevat tussen 16 en 18 % chroom, maar kan niet gehard worden. Het is iets beter bestand tegen corrosie dan martensietstaal en kan gemakkelijk koud bewerkt worden. Het type AISI 430 wordt het meest gebruikt voor de fabricage van goedkope huishoudartikelen.

We kunnen de laatste twee staaltypes (martensietstaal en ferritisch staal) herkennen aan hun magnetisme. De ervaring van verschillende fabrikanten schijnt aan te tonen dat beide types wel zonder problemen de vaatwasser in kunnen, maar dat ze heel kwetsbaar worden, wanneer bepaalde nefaste factoren verenigd worden (zie hoofdstuk 2: Roest).

Om het risico op roestvorming te beperken, maken we voor de goedkope bestekken (ferritisch staal – zonder nikkel) gebruik van staal met een hoog chroomgehalte (17-18 %). Hoewel dit staal duurder is, gebruiken we het voor de meeste modellen van de ‘Eternum’-collectie. Voor de messen van de ‘Eternum Signature’-collectie opteren we voor een nog duurder type van staal met chroommolybdeen.

Al het staal dat door onze onderneming wordt aangekocht, wordt streng gecontroleerd en is vergezeld van een analyseattest dat de naleving van de kwaliteitsnormen garandeert. 

Bovendien gebruiken we een spectrometer waarmee we de samenstelling van het staal kunnen controleren om ons er op die manier van te vergewissen dat het staal van de producten die we op de markt brengen, voldoet aan de internationale normen.

Concreet wordt elke analyse voorafgegaan door een ijking van de machine met behulp van een ijkmaat, waarvan de concentraties perfect gekend en gecertificeerd zijn. De resultaten van de analyse en de verschillen die gemeten worden ten aanzien van de ijkmaat, laten ons toe om met zekerheid te stellen of het gebruikte staal al dan niet aan de geldende normen beantwoordt.

ROEST

Eerst en vooral dient opgemerkt dat roestvorming niet afhangt van de kwaliteit van het gebruikte roestvrije staal. Om een goed inzicht te krijgen in de mechanismen die corrosie kunnen veroorzaken, is het goed te weten, wat staal nu juist roestvrij maakt.

Zoals we intussen gezien hebben, is roestvrij staal een legering met ijzer als hoofdbestanddeel. Het wordt roestvrij gemaakt dankzij een zelfbeschermingsmechanisme dat in werking treedt in aanwezigheid van zuurstof of in een oxiderend milieu (omgevingslucht).

In tegenstelling tot courante staalsoorten, waar de roest, ontstaan aan de oppervlakte, de hele massa kan aantasten, is roestvrij staal in staat aan de oppervlakte een dunne, ononderbroken en waterdichte laag chroomoxide te vormen, die het verder doordringen van de roest verhindert. Opdat dit fenomeen – dat ‘PASSIVERING’ wordt genoemd – zich zou kunnen voordien, moet het staal een voldoende hoog chroomgehalte bevatten. 

Er kan dus pas sprake zijn van een maximale corrosiebestendigheid, wanneer een heel dunne passieve beschermlaag zich probleemloos aan de oppervlakte kan vormen door een vrije verbinding met zuurstof.

Het is bijgevolg van kapitaal belang om elke neerslag op de bestekken te vermijden of te verwijderen. Zulke neerslag komt in vier vormen voor:

 1. Voedselresten die te wijten zijn aan een slechte reiniging:

Dit kunnen we doorgaans vermijden door de bestekken eerst af te spoelen, vooraleer ze in de vaatwasser te plaatsen. Op die manier voorkomen we dat er voedselresten aan de couverts blijven kleven.

 2. Voedselresten door nieuwe neerslag:
In dit geval worden de bestekken wel degelijk gewassen tijdens de cyclus, maar wordt niet al het vuil verwijderd door een slechte spoeling, waardoor een deel ervan opnieuw op de vaat neerslaat. Om dit type van afzetting te vermijden, doet u er goed aan om alle gebruiksinstructies in de handleiding van uw vaatwasser correct op te volgen.
 3. Kalkneerslag:

Dit fenomeen doet zich vaak voor, wanneer het water te hard is (lees: te veel kalk bevat) en kan vermeden worden door het plaatsen van een onthardingsinstallatie.

 4. Neerslag te wijten aan een te hoog zoutgehalte in het water:

Dit kan vermeden worden door middel van een demineralisatie-installatie.

Naast de verschillende soorten neerslag vormt de ‘depassivering’ van het roestvrije staal een andere belangrijke bron van mogelijke problemen. Zoals we reeds zagen, is de roestvrije eigenschap te danken aan de aanwezigheid van een passieve chroomoxidelaag aan de oppervlakte. We moeten dan ook vermijden om deze leeg in contact te brengen met elementen die haar zouden kunnen activeren en zo haar chemische samenstelling zouden kunnen wijzigen. We denken hierbij aan chloorverbindingen (zouten), ijzer (deksels van mayonaisepotten), zilver en aluminium (afzetting van aluminium op ijzer, wat in een matte aanblik resulteert).

Verder kan ferritisch staal (bestekken met chroom zonder nikkel) en martensietstaal eveneens aangetast worden door:

  • contact met culinaire zouten (azijn, citroen, tomatensaus, mayonaise, …);
  • een slechte dosering van het spoelmiddel (meestal op basis van citroenzuur!);
  • een slechte dosering van het wasmiddel. 

Sinds hun introductie is de capaciteit van vaatwasmachines namelijk toegenomen, terwijl de gezinsgrootte afnam. Hierdoor verstrijkt er doorgaans meer tijd tussen het in de vaatwasser plaatsen van de couverts en het inschakelen van de machine. Dit maakt dat er almaar agressievere producten nodig zijn om de voedselresten nog te kunnen verwijderen, die vaak dagenlang hebben kunnen drogen. Voorts dient opgemerkt dat de passivering die het staal roestvrij maakt, plaatsvindt bij contact met de omgevingslucht. Wanneer er vuil op het bestek achterblijft, staat het staal op die plaats echter niet meer in contact met de lucht en kan het zich bijgevolg niet langer beschermen. Evenzo hebben we allemaal al reclame gezien, waarin de verdiensten worden geroemd van een product x waarmee een grote vaat met erg weinig product kan worden gedaan. Het spreekt dan voor zich dat om een beter resultaat met minder product te verkrijgen, datzelfde product heel wat agressiever dient te zijn. Bovendien hebben we allemaal de neiging om dezelfde hoeveelheid te gebruiken, ongeacht het product waarvoor we opteren. De consument zal dus over het algemeen meer product gebruiken dan aangegeven door de reclame. En een overmatig productgebruik kan bepaalde soorten staal dan weer zichtbaar aantasten en het glas- en vaatwerk (aardewerk, porselein) breekbaarder maken;

  • Door een slechte spoeling.

Aangezien was- en spoelmiddelen bijtende producten zijn, is het van primordiaal belang dat de spoeling in optimale omstandigheden kan gebeuren. Als er immers water ‘gevangen’ blijft zitten tussen twee couverts of messen, kan het niet afgevoerd worden en zal het dus geneigd zijn om het staal aan te vallen. We kunnen dan ook alleen maar aanraden om alle bestekken zonder nikkel en vooral alle messen verticaal te plaatsen om het afvloeien van het water te vergemakkelijken.

Enkele tips …

Tot slot nog enkele tips om onaangename verrassingen te vermijden:

  • Doe de vaat zo vlug mogelijk na gebruik. Als dat niet kan, spoel de bestekken dan af om langdurig contact met culinaire zouten te vermijden;
  • Zorg ervoor dat uw vaatwasmachine naar behoren werkt. Laat uw vaatwasser, indien nodig, afstellen door een technicus in functie van de toestand van uw leidingwater (de geprogrammeerde standaardinstellingen die in de fabriek werden ingebracht, stemmen namelijk niet altijd overeen met het water dat u gebruikt);
  • Verminder geleidelijk aan de dosering van was- en spoelmiddelen tot u de minimale hoeveelheid hebt bereikt, die u nog voldoening schenkt;
  • Vermijd dat bestekken in contact komen met voorwerpen in ijzer of zilver;
  • Haal uw bestekken uit de vaatwasser van zodra het drogen afgelopen is (over het algemeen ongeveer 15 minuten na het einde van de cyclus). Ze in de machine laten, is het ergste wat ze kan overkomen;
  • Gebruik nooit te agressieve producten (bv. bijtende soda); zelfs niet voor voorwerpen in 18/8 of 18/10 staal;
  • Als er poedersporen of voedselresten op uw bestekken (en in het bijzonder op het lemmet van messen en op goedkopere couverts) achtergebleven zijn, spoel en droog ze dan af. Om eventuele vlekken te verwijderen, doet u het volgende:

-   Ofwel wrijft u ze in met een onderhoudsproduct voor roestvrij staal dat u kunt vinden bij de drogist;

-   Ofwel wrijft u erover met een met azijn bevochtigde doek, waarna u ze overvloedig afspoelt en goed afdroogt;

-   Ofwel snijdt u een ui in twee, haalt u één van beide helften door poedersuiker en wrijft u daarmee over uw bestekken.

 

BESLUIT

Wij hopen dat u door het lezen van dit verslag wat meer vertrouwd bent geraakt met roestvrij staal en iets meer weet over hoe ermee moet worden omgegaan. Het verslag zelf is ook in de vorm van een boekje verkrijgbaar dat u alleen maar hoeft aan te vragen: aarzel niet om het aan uw klanten mee te geven. Door het lezen ervan kunnen problemen die soms bij goedkopere bestekken en bij messen voorkomen, gemakkelijk vermeden worden.

Wij gebruiken alle ervaring die wij sinds 1924 op het gebied van de edelsmeedkunst hebben opgedaan alsook het beste materiaal om u een product aan te bieden met een zo goed mogelijke prijs-kwaliteitverhouding. Door de bovenstaande adviezen op te volgen, kan de gebruiker ervoor zorgen dat de intrinsieke kwaliteiten van zijn couverts gehandhaafd blijven.

NB: Wij kunnen niet verantwoordelijk worden gehouden voor eventuele problemen die verband houden met een verkeerd gebruik.